Երևանի պետական կամերային երգչախումբ
Ստեղծման պատմություն
Երևանի պետական կամերային երգչախումբը հիմնադրվել է 1996 թվականին՝ ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ Հարություն Թոփիկյանի նախաձեռնությամբ և Գարեգին Ա Ամենայն Հայոց կաթողիկոսի բարձր հովանավորությամբ։ Ստեղծման պահից ի վեր կոլեկտիվի առաքելությունն էր Կոմիտասի երգչախմբային ժառանգության ամբողջական ներկայացումն ու ձայնագրումը՝ որպես ազգային մշակութային արժեքի պահպանման և տարածման կարևորագույն գործ։
Մինչև 2004 թվականը երգչախմբի գործունեությունը շարունակվել է Գարեգին Բ Ամենայն Հայոց կաթողիկոսի հովանավորությամբ՝ ապահովելով դրա կայուն զարգացումն ու ստեղծագործական շարունակականությունը։
Գործունեության առաջին իսկ տարիներից երգչախումբը ձևավորվել է որպես բարձրարվեստ, ինքնատիպ գեղարվեստական դիմագիծ ունեցող կոլեկտիվ՝ արագորեն արժանանալով մասնագիտական շրջանակների վստահությանը և բարձր գնահատանքին։ 2009 թվականին երգչախումբը ստացել է պետական կարգավիճակ և վերանվանվել Երևանի պետական կամերային երգչախումբ՝ ամրապնդելով իր նշանակալի տեղը Հայաստանի մշակութային կյանքում։
Երաժշտախմբի կազմ
Երևանի պետական կամերային երգչախումբը բարձրակարգ պրոֆեսիոնալ կոլեկտիվ է, որի կազմում ընդգրկված են փորձառու և վարպետ երգիչներ՝ ներկայացնող սոպրանո, ալտ, տենոր և բաս ձայնախմբերը։ Կամերային ձևաչափը հնարավորություն է տալիս առավել նուրբ, ճշգրիտ և արտահայտիչ հնչողությամբ մեկնաբանել ինչպես հայկական, այնպես էլ համաշխարհային խմբերգային արվեստի գլուխգործոցները։
Առաքելություն
Երգչախմբի գործունեության առանցքում կանգնած է հայկական խմբերգային արվեստի պահպանման, զարգացման և աշխարհին ներկայացման բարձր առաքելությունը։
Կոլեկտիվը նպատակ ունի վերարժևորել և ամբողջական կերպով ներկայացնել Կոմիտասի խմբերգային ժառանգությունը, ինչպես նաև կենդանի շնչով հնչեցնել հայ և համաշխարհային դասական ու ժամանակակից կոմպոզիտորների ստեղծագործությունները՝ դրանք փոխանցելով նոր սերունդներին և միջազգային լսարանին։
Կոմիտասի՝ բոլորիս հայտնի աշխատանքային, պարային, հարսանեկան, գեղջուկ և հոգևոր երգաշարերը երկար տարիներ հանրությանը հասանելի չեն եղել ամբողջական ձայնագրված տարբերակով։ Երգչախմբի հիմնադիր, գեղարվեստական ղեկավար և խմբավար Հարություն Թոփիկյանի ստեղծագործական տեսլականը եղել է այդ ժառանգության ամբողջական պահպանությունն ու ձայնագրումը՝ ներառելով ինչպես հայտնի, այնպես էլ մինչ այդ չկատարված ստեղծագործությունները։ Երկարամյա հետևողական աշխատանքի արդյունքում երգչախումբը թողարկել է հինգ ձայնասկավառակ, որոնք ներառում են Կոմիտասի ամբողջ խմբերգային ժառանգությունը։
ԵՊԿԵ-ի երգացանկում ուրույն տեղ են զբաղեցնում հայ խմբերգային երաժշտության վառ վարպետների՝ Էդուարդ Հովհաննիսյանի, Էդվարդ Միրզոյանի, Տիգրան Մանսուրյանի, Երվանդ Երկանյանի, Առնո Հարությունյանի, Մարտին Վարդազարյանի, Ռոբերտ Ամիրխանյանի և Վիլյամ Վայների ստեղծագործությունները, ինչպես նաև արևմտաեվրոպական կոմպոզիտորների բարձրարժեք խմբերգային գործերը։
Ձեռքբերումներ
Երևանի պետական կամերային երգչախումբը հանդիսանում է բազմաթիվ նշանակալի ստեղծագործությունների առաջին կատարող՝ կարևոր ներդրում ունենալով հայկական և միջազգային խմբերգային արվեստի զարգացման գործում։
Կոլեկտիվի կողմից առաջին անգամ հնչեցվել են կոմպոզիտոր Տիգրան Մանսուրյանի «Արվեստ քերթության» (Ars Poetica) կոնցերտը, Թոմաս Բուխհոլցի «Ողբք Հայաստանի» կանտատը, Վիեննայի Մխիթարյան վանքի «Այտընեան Բէօմ Պատարագը», Կարա-Մուրզայի «Առաջին բազմաձայն Պատարագը», ինչպես նաև Կոմիտասի «Բեռլինյան Պատարագը»։
Երգչախումբը թողարկել է 16 ձայնասկավառակ, որոնցից առանձնահատուկ է «Կոմիտաս վարդապետի երաժշտությունը» ալբոմը, արժանացած «Լավագույն ավանդական ալբոմ» մրցանակին։
Միաժամանակ, երգչախմբի երգացանկի առանցքը կազմում են Կոմիտասի խմբերգերը, սակայն կոլեկտիվը ակտիվորեն համագործակցում է նաև հայ ժամանակակից կոմպոզիտորների հետ՝ կյանքի կոչելով նրանց նորաստեղծ ստեղծագործությունները։ ԵՊԿԵ-ի ստեղծագործական դիմագիծը հարստանում է նաև ջազ ստանդարտների և հայկական ժողովրդական երգերի յուրահատուկ մշակումներով։ 2024 թվականին ԵՊԿԵ-ն իրականացնում է ձայնագրություններ հայկական ժողովրդական երգերի՝ Վահագն Բաբլոյանի մշակումներով։
Երգչախմբի միջազգային ճանաչումն արտահայտվում է «Հայնովկա» օրթոդոքս եկեղեցական երաժշտության միջազգային փառատոնին (2022–2024) մասնակցությամբ, որտեղ այն արժանացել է առաջին մրցանակի, ինչպես նաև «Հոգևոր երաժշտության փառատոնին» (Սերբիա, 2025) մասնակցությամբ։
Համագործակցություն
Երգչախմբի ստեղծագործական ուղին նշանավորվել է համագործակցություններով համաշխարհային ճանաչում ունեցող արվեստագետների հետ։
Նրանց թվում են ալտահար Կիմ Քաշքաշյանը, սաքսոֆոնահար Յան Գարբարեկը, «Լա Սկալա» թատրոնի ֆիլհարմոնիկ նվագախումբն ու երգչախումբը՝ Ռիկարդո Մուտիի ղեկավարությամբ, ինչպես նաև «Frankfurter Kantorei»-ն։
Առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում համագործակցությունը ջազ դաշնակահար Տիգրան Համասյանի հետ՝ «Լույս ի լուսո» նախագծի շրջանակներում։
Միաժամանակ, երգչախումբը շարունակում է համագործակցել առաջատար ազգային կոլեկտիվների՝ Հայաստանի պետական սիմֆոնիկ նվագախմբիArmenian և Հայաստանի ազգային ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի հետ՝ մասնակցելով մեծածավալ վոկալ-սիմֆոնիկ նախագծերի։
Վերջին շրջանի կարևոր իրադարձություններից է Օմանում տեղի ունեցած բացառիկ համագործակցությունը. Հայաստանի պետական սիմֆոնիկ նվագախումբը և Երևանի պետական կամերային երգչախումբը Միլանի Լա Սկալա օպերային թատրոնի բեմադրությամբ ներկայացրեցին իտալացի կոմպոզիտոր Գաետանո Դոնիցետտիի «Դոն Պասկուալե» օպերան Մասկատի Թագավորական օպերային թատրոնում (Ապրիլի 30 և մայիսի 2, 2026)։ Բեմադրության հեղինակ՝ հայտնի ռեժիսոր Անդրեա Դե Ռոսա, դիրիժոր` Ջանլուկա Մարչիանո:
Շրջագայություններ
Երգչախումբը ակտիվ համերգային գործունեություն է ծավալում ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ արտերկրում՝ դառնալով հայկական մշակույթի արժանի դեսպանը։
Այն հանդես է եկել Եվրոպայի մի շարք երկրներում՝ Գերմանիայում, Իտալիայում, Նորվեգիայում, Լեհաստանում, ինչպես նաև Մերձավոր Արևելքում՝ Սիրիայում, Լիբանանում և վերջերս Օմանում։
Յուրաքանչյուր ելույթ առանձնանում է բարձր պրոֆեսիոնալիզմով և հայկական խմբերգային արվեստի յուրահատուկ ներկայացմամբ միջազգային լսարանին։
Երևանի պետական կամերային երգչախումբը շարունակում է ընդլայնել իր միջազգային ներկայությունն ու ստեղծագործական համագործակցությունները՝ հանդես գալով համերգներով Հայաստանում և արտերկրում։ Երգացանկը ներառում է դասական, ժամանակակից, ինչպես նաև հայկական հոգևոր և ժողովրդական երաժշտություն։
ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆ ԹՈՓԻԿՅԱՆ
Հիմնադիր
Դիրիժոր Թոփիկյանի մասնագիտական գործունեությունը սկսվել է 1973թ, երբ նա ավարտել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիան: Այդ ժամանակից ի վեր Հարություն Թոփիկյանը հաջողությամբ ղեկավարել է մի քանի երգչախմբեր` հիմնադրել և ղեկավարել է Հայաստանի պետական ռադիոյի և հեռուստատեսության կամերային երգչախումբը, Երևանի պետական համալսարանի «Կոմիտաս» երգչախումբը, Երևանի կամերային երգչախումբը: 1982թ. արժանացել է Հայաստանի «ԼԿԵՄ» պետական մրցանակի:
Հարություն Թոփիկյանի ղեկավարած երգչախմբերը մասնակցել են միջազգային բազմաթիվ փառատոնների և մրցույթների: 1987թ.-ին Լիտվայի Հանրապետության Կաունաս քաղաքում միութենական 19 համալսարանական երգչախմբերի հեղինակավոր մրցույթում գրավել է առաջին տեղը:
1991 թ.-ին Հարություն Թոփիկյանը դարձել է «Bridges of song Tallinn-91» (Էստոնիա) արևելք-արևմուտք միացյալ երգի փառատոնի կազմակերպիչներից մեկը, ուր նա պատիվ է ունեցել ղեկավարելու 20.000 հոգանոց հզոր երգչախումբը: Այդ նույն տարի նա հրավիրվել է Ֆինիկսում (Արիզոնայի նահանգ) կայացող ամերիկյան երաժշտական ասոցիացիայի ամենամյա կոնվենցիային:
1991թ.-ին Հարություն Թոփիկյանը եղել է «Երգի կամուրջներ» փառատոնի կազմակերպիչներից մեկը: Տալլինում նրա ղեկավարությամբ աշխարհի միացյալ 20000 հոգանոց երգչախումբը կատարել է Կոմիտասի «Ազգային օրհներգը»: Այդ նույն տարի նա հրավիրվել է Ֆինիկսում (Արիզոնայի նահանգ) կայացող ամերիկյան երաժշտական ասոցիացիայի ամենամյա համաժողովին:
2000թ. Գլենդելում կայացած 3-րդ ամենամյա հայկական երգի մրցանակաբաշխության ժամանակ «Լավագույն ավանդական ալբոմ» մրցանակը շնորհվել է Երևանի կամերային երգչախմբի «Կոմիտաս Վարդապետի երգերը» սկավառակին: Երգչախմբի` Թոփիկյանի դիրիժորությամբ շատ ձայնագրություններ արխիվացված են Հայաստանի հանրային ռադիոընկերության ֆոնդում:
